Czy członek zarządu może być zatrudniony na umowę o pracę?

Członek zarządu a umowa o pracę w świetle prawa

Czy kadra zarządzająca w spółkach z udziałem Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego może być zatrudniana na podstawie umowy o pracę w świetle aktualnych przepisów ustaw kominowych? (Uwagi na gruncie ustawy – Prawo upadłościowe¹) To pytanie coraz częściej pojawia się w praktyce, dlatego zagadnienie „czy członek zarządu może być zatrudniony na umowę o pracę w spółce Skarbu Państwa” ma istotne znaczenie zarówno dla prawników, jak i przedsiębiorców.

Ustawa o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami² funkcjonuje w polskim porządku prawnym od 2016 r., niemniej w ostatnich miesiącach stała się przedmiotem ożywionych dyskusji, za sprawą zamieszczonego w Palestrze artykułu F. Grzegorczyka zatytułowanego Kilka uwag z zakresu wykładni ustawy o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami³. Dyskusja ta bezpośrednio dotyczy problemu, czy dopuszczalne jest zatrudnienie członka zarządu na umowę o pracę.

W artykule tym autor przyjął, że przepisy ustawy, a konkretnie art. 5 ust. 1 pkt 1 u.k.z.w. nie stanowi przeszkody dla zatrudniania członków zarządu spółek z udziałem Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie umowy o pracę. Stanowisko to stoi w zdecydowanej sprzeczności z ugruntowanym dotychczas zapatrywaniem doktryny, w myśl którego ustawa nie pozwala na zawarcie z członkiem organu zarządzającego umowy o pracę⁴.

Poniżej zastanowimy się nad zasygnalizowanym zagadnieniem, czy członek zarządu może mieć umowę o pracę, w tym także z perspektywy syndyka masy upadłości oraz rozwiązań ustawy – Prawo upadłościowe.

Postępowanie upadłościowe a wierzytelności pracownicze

W pierwszej kolejności przeanalizujemy odmienności w traktowaniu roszczenia pracowniczych i poza pracowniczych w postępowaniu upadłościowym. Ma to znaczenie dla oceny czy zatrudnienie członka zarządu na umowę o pracę może wpływać na sytuację wierzycieli.

Zasadniczo ustawa przewiduje, że wierzyciele osobiści upadłego, jeżeli chcą uczestniczyć w postępowaniu upadłościowym, muszą zgłosić swoją wierzytelność w sformalizowanej procedurze.

W przypadku wierzytelności niepracowniczej konieczne jest:

zgłoszenie wierzytelności z wykorzystaniem tzw. systemu teleinformatycznego, a więc dedykowanego portalu – Krajowy Rejestr Zadłużonych, działającego w ramach Portalu Rejestrów Sądowych – wierzyciel, by móc zgłosić wierzytelność, musi w pierwszej kolejności założyć konto w portalu,
dochowanie terminu do zgłoszenia wierzytelności – termin ten wynosi 30 dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Rejestrze. Jeżeli wierzyciel nie zmieści się we wskazanym terminie, poniesie tzw. zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego, wynoszące obecnie, tj. w 2025 r. 1.239,95 PLN.

Tymczasem, w przypadku wierzytelności pracowniczych ustawa przewiduje szereg ułatwień w procesie dochodzenia ich w postępowaniu upadłościowym.

Przede wszystkim:

najważniejszą odmiennością jest brak konieczności zgłaszania wierzytelności pracowniczej powstałej przed datą ogłoszenia upadłości przez pracodawcę. W ustawie wprost przewidziano, że wierzytelności pracownicze podlegają ujęciu w liście wierzytelności z urzędu. W praktyce oznacza to, że jeżeli dana wierzytelność pracownicza ma potwierdzenie w dokumentacji u syndyka (lista płac, kartoteka przepracowanych godzin, lista obecności), powinien on umieścić ją na liście wierzytelności bez jakiejkolwiek aktywności ze strony pracownika. Dopiero w sytuacji, gdy np. wierzytelność pracownicza jest kwestionowana przez upadłego lub wątpliwa, pracownik powinien w swoim najlepiej rozumianym interesie zgłosić wierzytelność⁵,
istotne znaczenie praktyczne mają także przepisy o kolejności zaspokajania wierzytelności z funduszów masy upadłości. Wierzytelności pracownicze przypadające za czas przed ogłoszeniem upadłości mają charakter uprzywilejowany i są zaspakajane w pierwszej kolejności – obok innych wierzytelności np. alimentacyjnych.

To uprzywilejowanie powoduje, że kwestia „członek zarządu umowa o pracę” nabiera szczególnego znaczenia w kontekście prawa upadłościowego.

Uprzywilejowanie a ryzyko nadużyć

Przy czym należy podkreślić, że roszczenia z tytułu wynagrodzenia reprezentanta upadłego lub wynagrodzenia osoby wykonującej czynności związane z zarządem, lub nadzorem nad przedsiębiorstwem upadłego decyzją ustawodawcy zostały wyłączone z uprzywilejowania i przeniesione do kategorii drugiej, co ma sens, zważywszy na to, że są to osoby odpowiedzialne za stan upadłości⁶.

Innym rozwiązaniem wskazującym na szczególne traktowanie wynagrodzeń reprezentantów jest przepis pozwalający na stwierdzenie przez sędziego-komisarza bezskuteczności umowy o pracę ustalającej wynagrodzenie członka zarządu na poziomie rażąco wyższym od przeciętnego wynagrodzenia za zbliżone usługi.

Rozwiązania te pokazują, że ustawodawca dostrzega ryzyko nadużyć związanych z zatrudnieniem członka zarządu na umowę o pracę.

Celem wprowadzenia obu przytoczonych powyżej rozwiązań było ukrócenie nieuczciwych praktyk członków zarządu, którzy mając świadomość zbliżającej się upadłości, ustalali swoje wynagrodzenia na nierynkowym poziomie, następnie pozyskując te środki kosztem masy upadłości i wierzycieli upadłego.

Jak nietrudno zauważyć, wierzytelności pracownicze traktowane są w sposób uprzywilejowany w postępowania upadłościowym w stosunku do pozostałych kategorii wierzytelności, a wierzyciele – pracownicy zwolnieni są z szeregu obowiązków obciążających pozostałych wierzycieli. Nie można tego jednak bezpośrednio przekładać na wynagrodzenie członków zarządu z tytułu umowy o pracę, jako że w stosunku do nich ustawa przewiduje szczególne uregulowania zmierzające do zapobiegania nieuczciwemu wyprowadzania środków z masy upadłości.

Czy syndyk albo Państwowa Inspekcja Pracy może zakwestionować istnienie wierzytelności pracowniczej członka zarządu spółki z udziałem Skarbu Państwa?

W warunkach postępowania upadłościowego syndyk wykonuje w stosunku do pracowników czynności z zakresu prawa pracy — a więc w praktyce zastępuje pracodawcę.

Czy w związku z tym w ramach swoich kompetencji może stwierdzić także istnienie bądź nieistnienie stosunku pracy?

Na tak zadane pytanie odpowiedź może być wyłącznie przecząca.

Oznacza to, że nawet jeśli pojawia się wątpliwość, czy członek zarządu może być zatrudniony na umowę o pracę w spółce Skarbu Państwa, syndyk nie ma kompetencji do samodzielnego rozstrzygania tej kwestii.

Uprawnienie do ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku pracy przysługuje obecnie wyłącznie sądowi pracy.

Rola Państwowej Inspekcji Pracy

Nieco inaczej przedstawia się kwestia kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy. Zgodnie z obecnymi rozwiązaniami procedury cywilnej W sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy inspektorzy pracy mogą wytaczać powództwa na rzecz obywateli, a także wstępować, za zgodą powoda, do postępowania w tych sprawach w każdym jego stadium⁷. Na etapie prac legislacyjnych (ustaleń międzyresortowych)⁸ znajduje się projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, przyznający Państwowej Inspekcji Pracy kompetencję do wydawania decyzji administracyjnej stwierdzającej istnienie stosunku pracy w przypadku kiedy zawarto umowę cywilnoprawną realizującą przesłanki zatrudnienia na podstawie stosunku pracy – przewidywana data wejścia w życie zmian to 1 stycznia 2026 r.

W praktyce oznacza to, że zagadnienie „czy członek zarządu może mieć umowę o pracę” może być przedmiotem postępowania sądowego z inicjatywy PIP.

Niezależnie od powyższego Państwowa Inspekcja Pracy ma także szereg kompetencji kontrolnych, Inspekcja może przeprowadzić kompleksową kontrolę przestrzegania przepisów prawa pracy, nawet jeśli pierwotnie wniesiona do niej skarga dotyczyła tylko jednego aspektu. Inspektor pracy może wydać pracodawcy nakaz wypłaty zarówno wynagrodzenia, jak i odprawy. Przy czym kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy doznają ograniczeń, jak:

Inspektorowi pracy na podstawie cytowanego przepisu nie przysługuje uprawnienie do wytoczenia na rzecz obywatela powództwa obejmującego żądanie ustalenia treści stosunku pracy lub sposobu ustania stosunku pracy⁹. W związku z tym Inspekcja nie może skierować pozwu zmierzającego do ustalenia np. kwoty wynagrodzenia należnej pracownikowi,

Inspekcja nie może także domagać się w pozwie ustalenia nieistnienia stosunku pracy¹⁰ — nie może więc zakwestionować stosunku pracy członka zarządu spółki z udziałem Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego,

uprawnienia Inspekcji nie rozciąga się na nakazanie wypłaty pracownikowi wynagrodzenia bądź odprawy z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych — z w treści ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy¹¹ nie przewidziano dla Inspekcji takiej kompetencji.

Umowa o pracę a ustawa kominowa – co mówi prawo?

Jak wskazaliśmy już powyżej, w doktrynie dominuje stanowisko, zgodnie z którym ustawa o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami wyłącza dopuszczalność zatrudniania członków zarządu wskazanych w niej spółek na podstawie umowy o pracę.

Przepis, który stanowi podstawę takiego stanowiska, brzmi następująco:

Projekty uchwał w sprawie wynagrodzeń przewidują, że:

z członkiem organu zarządzającego spółka zawiera umowę o świadczenie usług zarządzania na czas pełnienia funkcji, z obowiązkiem świadczenia osobistego takiego członka, bez względu na to, czy działa on w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej.

Oznacza to, że ustawodawca preferuje model kontraktowy, a nie pracowniczy – co bezpośrednio wpływa na odpowiedź na pytanie: czy członek zarządu może być zatrudniony na umowę o pracę w spółce Skarbu Państwa.

Językowe brzmienie zacytowanego przepisu nie budzi wątpliwości, że ustawodawca przewiduje wyłącznie jeden wariant umowy zawieranej przez spółkę z członkiem organu zarządzającego – umowę o świadczenie usług (zarządzania). Za przyjęciem, że ustawodawca nie przewiduje zatrudniania członków zarządu w spółkach Skarbu Państwa, przemawia więc:

zasada clara non sunt interpretanda tj. paremia, według której jasne przepisy prawa nie wymagają interpretacji,

wypowiedź ustawodawcy z treści uzasadnienia projektu zacytowanej ustawy, który wskazuje tam, że umowa o świadczenie usług zarządzania to optymalny i jednolity model nawiązywania stosunku prawnego z osobami wchodzącymi w skład organów zarządzających¹².

Orzecznictwo sądów – czy umowa o pracę jest dopuszczalna?

Analiza orzecznictwa prowadzi do wniosku, że sądy:

po pierwsze, rozumieją przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 u.k.z.w. jako wyłączający dopuszczalność zatrudnienia członka zarządu na podstawie umowy o pracę,

po drugie dostrzegają, że przepisy ustawy są – w istocie – bezzębne. Podając za fragmentem uzasadnienia wyroku Norma prawna zawarta w art. 5 ust. 1 pkt 1 nowej ustawy kominowej tworzy pośrednio zakaz zawierania z członkiem zarządu spółki umowy o pracę poprzez określenie, że spółka zawiera umowę o świadczenie usług zarządzania na czas pełnienia funkcji. (…) Jednakże Sąd Odwoławczy uznał, że z dniem wejścia w życie nowej ustawy kominowej dotychczasowe stosunki pracy nie przekształcają się, jak tego chce apelujący, z mocy prawa w umowy o świadczenie usług. Nie ma wszak żadnej regulacji prawnej stanowiącej o takim przekształceniu. Dotychczasowe stosunki pracy, zawarte w trakcie obowiązywania poprzedniej ustawy trwają nadal. (…) Umowa o pracę trwające w dniu wejścia w życie nowej ustawy kominowej lub zawarte po tej dacie, których warunki nie będą zgodne z nową ustawą kominową, nie są dotknięte nieważnością. Sankcji takiej nie przewiduje bowiem żaden przepis prawa¹³.

W praktyce oznacza to, że choć odpowiedź na pytanie „członek zarządu umowa o pracę” jest co do zasady negatywna, to takie umowy nadal funkcjonują w obrocie prawnym.

Sąd wskazał, że brak jest regulacji powodującej automatyczne przekształcenie stosunku pracy.

Wnioski – czy członek zarządu może mieć umowę o pracę?

W związku z powyższym, pomimo wprowadzenia do ustawy rozwiązania przewidującego wyłączność zatrudniania członków zarządu w spółkach z udziałem Skarbu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego na podstawie umów o pracę przepis ten może mieć ograniczone przełożenie na praktykę, ponieważ ustawodawca nie zdecydował się na wprowadzenie rygoru nieważności dla umów zawartych lub obowiązujących niezgodnie z ustawą, ich automatycznego przekształcenia lub na przykład konieczności zawarcia umów o świadczenie usług w określonym terminie.

Odpowiedź na pytanie czy członek zarządu może być zatrudniony na umowę o pracę w spółce Skarbu Państwa? brzmi więc: co do zasady nie, ale w praktyce jest to możliwe – choć ryzykowne.

¹Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r.- Prawo upadłościowe (Tekst jedn. Dz.U. z 2025 r. poz. 614 ze zm., dalej także jako p.u.).

²Ustawa z dnia 9 czerwca 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami (Tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1907 ze zm., dalej jako u.k.z.w.).

³F. Grzegorczyk, Kilka uwag z zakresu wykładni ustawy o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami (w:) Palestra 05/2024.

⁴W ten sposób m.in. M. Gazda (w:) M. Gazda, R. Adamus, Ustawa o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi. Komentarz [w:] Kształtowanie wynagrodzeń osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi. Komentarz, wyd. 1, 2017, jak również A. Rzetecka-Gil, Zatrudnienie pracownicze członków zarządu publicznych spółek na stanowiskach niezwiązanych z zarządzaniem na tle przepisów o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami (w:) Monitor Prawa Pracy 2019, nr 1, s. 11-14. Wreszcie polemikę z przytoczonym artykułem F Grzegorczyka zgłosił R. Adamus, O zatrudnianiu członków zarządu niektórych spółek w oparciu o umowę o pracę – polemika (w:) Palestra 07/2025.

⁵P. Zimmerman, Prawo upadłościowe. Komentarz [w:] Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, wyd. 9, 2025, art. 237.

⁶S. Gurgul, Prawo upadłościowe. Komentarz [w:] Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, wyd. 3, 2020, art. 342.

⁷Art. 63¹ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Tekst jedn. (Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.).

⁸https://legislacja.gov.pl/projekt/12401602/katalog/13153003#13153003

⁹Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 września 2020 r., sygn. akt: III PZP 1/20.

¹⁰P. Grzegorczyk (w:) T. Ereciński (red.) Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie rozpoznawcze. Artykuły 1-124, wyda. VI.

¹¹Ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Tekst jedn. Dz.U. z 2025 poz. 433 ze zm.).

¹²Uzasadnienie z dnia 10 maja 2016 r. projektu ustawy o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami, https://www.sejm.gov.pl/Sejm8.nsf/druk.xsp?nr=514.

¹³Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 października 2021 r., sygn. akt: III AUa 296/21.