Czym jest upadłość konsumencka i kto może ją ogłosić?
Definicja upadłości konsumenckiej
Upadłość konsumencka stanowi instytucję prawa upadłościowego, której podstawowym celem jest oddłużenie osoby fizycznej oraz w dalszej kolejności zaspokojenie wierzycieli w wyniku likwidacji majątku dłużnika i ustalenia planu spłaty. W przypadku gdy majątek zgromadzony przez syndyka w masie upadłości, a także w wykonaniu planu spłaty wierzyciele nie zostaną zaspokojeni, Sąd wyda postanowienie o umorzeniu zobowiązań. Postępowanie regulują przepisy Ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535 ze zm.).
Zgodnie z art. 491¹ ust. 1 tej ustawy, przepisy dotyczące upadłości konsumenckiej, stosuje się wobec osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić zgodnie z przepisami działu II tytułu I części pierwszej, czyli osób których nie można uznać za przedsiębiorców.
Więcej na ten temat mogą Państwo przeczytać w artykule Czy możliwa jest restrukturyzacja rolnika?
Czy w toku upadłości mogę prowadzić działalność gospodarczą?
Odpowiedź jest twierdząca. Tak – upadły może rozpocząć działalność gospodarczą w trakcie trwania postępowania upadłościowego.
Przepisy nie zawierają zakazu podjęcia działalności gospodarczej przez konsumenta po ogłoszeniu upadłości. Aktualna i w pełni akceptowana jest teza wyrażona przez Sąd Okręgowy w Szczecinie w postanowieniu z 9 stycznia 2019 r. (sygn. VIII Gz 215/18): żaden przepis dotyczący postępowania w sprawie tzw. upadłości konsumenckiej nie wyraża zakazu podejmowania przez upadłego działalności gospodarczej.
Z kolei zgodnie z art. 20 Konstytucji RP treść wolności działalności gospodarczej sprowadza się przede wszystkim do możliwości podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej, a więc działalności nastawionej na zysk, wyboru prawno-organizacyjnych form działania, swobodnego podejmowania decyzji gospodarczych oraz zakończenia działalności.
Część komentatorów wywodzi argumenty za zakazem prowadzenia działalności gospodarczej z przepisu art. 491(1) ust. 1 prawa upadłościowego, zgodnie z którym przepisy tego tytułu stosuje się wobec osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić zgodnie z przepisami działu II tytułu I części pierwszej. Zdaje się to być pogląd całkowicie chybiony. Nie sposób bowiem, wywieść z treści tak skonstruowanego przepisu, że ten stanowi o czym innym niż o zdolności upadłościowej osoby fizycznej – konsumenta. Fakt ten bada i rozstrzyga Sąd na dzień orzekania w zakresie ogłoszenia upadłości dłużnika. Brak jest formalnej możliwości późniejszej weryfikacji w toku postępowania upadłościowego. Nawet gdyby przyjąć, że upadły konsument stracił po ogłoszeniu upadłości status konsumenta z uwagi na podjęcie działalności gospodarczej, brak jest uregulowań niosących negatywne konsekwencje z tego tytułu. W szczególności zaś przepisy nie przewidują wówczas np. umorzenia postępowania.
Kto może ogłosić upadłość konsumencką w Polsce
Do ogłoszenia upadłości konsumenckiej kwalifikuje się osoba fizyczna, która:
- nie prowadzi działalności gospodarczej,
- stała się niewypłacalna,
- złoży stosowny wniosek do sądu upadłościowego.
Niewypłacalność definiowana jest jako utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1 Ustawa prawo upadłościowe).
Upadłość konsumencka a przedsiębiorca – podstawowe różnice
Kluczowa różnica polega na statusie dłużnika. Przedsiębiorca podlega przepisom o upadłości przedsiębiorców, natomiast konsument korzysta z odformalizowanej procedury oddłużeniowej, często uproszczonej z minimalnym udziałem Sądu. Istotne jest również to, że przedsiębiorca ma obowiązek złożenia wniosku o upadłość w określonym terminie, podczas gdy konsument takiego obowiązku nie posiada (art. 21 ust. 1 Ustawy prawo upadłościowe).
Zamknięcie działalności gospodarczej a upadłość konsumencka
Czy przedsiębiorca może zostać konsumentem po zamknięciu firmy?
Tak. Wykreślenie działalności gospodarczej z ewidencji (CEIDG) potwierdza utratę statusu przedsiębiorcy i osoba fizyczna może ubiegać się o upadłość konsumencką. Warunkiem jest faktyczne zaprzestanie prowadzenia działalności.
Co dzieje się z długami po zamknięciu działalności JDG
Zamknięcie działalności gospodarczej nie powoduje wygaśnięcia zobowiązań. Długi przedsiębiorcy stają się jego zobowiązaniami osobistymi. W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej brak jest rozdziały pomiędzy między majątkiem firmy a majątkiem prywatnym. Wykorzystywanie majątku na potrzeby działalności firmy, nie jest decydującym dla uznania, że majątek stanowić będzie składnik masy upadłości.
Znaczenie wykreślenia firmy z CEIDG
Wykreślenie z CEIDG ma charakter formalny i stanowi dowód na fakt, że dana osoba nie prowadzi działalności gospodarczej, co umożliwia złożenie wniosku o upadłość konsumencką.
Ile musi minąć czasu od zamknięcia działalności do upadłości konsumenckiej?
Czy istnieje ustawowy okres karencji?
Polskie prawo nie przewiduje żadnego ustawowego okresu karencji między zamknięciem działalności gospodarczej a możliwością złożenia wniosku o upadłość konsumencką. Nie istnieje przepis nakazujący odczekanie określonego czasu.
Kiedy można złożyć wniosek o upadłość po zamknięciu firmy
Wniosek można złożyć niezwłocznie po wykreśleniu działalności z CEIDG, o ile spełniony jest warunek niewypłacalności. Oznacza to, że odpowiedź na pytanie: ile po zamknięciu działalności można ogłosić upadłość konsumencką brzmi – natychmiast, jeżeli spełnione są przesłanki ustawowe.
W praktyce szczególne znaczenie ustalenie momentu, kiedy dochodzi do zmiany statusu dłużnika z przedsiębiorcy na konsumenta oraz czy w toku prowadzonego postępowania dłużnik może na nowo podjąć lub wręcz rozpocząć działalność gospodarczą.
Upadłość konsumencka po zamknięciu działalności jest możliwa już następnego dnia po zakończeniu prowadzenia działalności. Dowodem tego faktu, będzie ujawnienie wpisu o zakończeniu prowadzenia działalności w CEIDG (https://aplikacja.ceidg.gov.pl/ceidg/ceidg.public.ui/search.aspx)
Najczęstsze błędne przekonania dotyczące „czekania X miesięcy”
W praktyce funkcjonują błędne przekonania o konieczności odczekania 6 lub 12 miesięcy. Pogląd ten nie znajduje żadnego oparcia w przepisach prawa. Może wynikać z ostrożności procesowej lub interpretacji niektórych orzeczeń, jednak nie ma charakteru normatywnego.
Warunki ogłoszenia upadłości konsumenckiej po działalności gospodarczej
Niewypłacalność jako kluczowy warunek
Podstawową przesłanką jest niewypłacalność dłużnika, czyli brak zdolności do regulowania zobowiązań pieniężnych przez okres przekraczający trzy miesiące (art. 11 ust. 1a Ustawa prawo upadłościowe).
Brak znaczenia czasu od zakończenia działalności
Czas, jaki upłynął od zamknięcia działalności, nie stanowi samodzielnej przesłanki oceny wniosku. Istotne znaczenie mają natomiast okoliczności powstania zadłużenia oraz zachowanie dłużnika.
Dokumenty wymagane do wniosku o upadłość
Wniosek powinien zawierać:
- imię i nazwisko, miejsce zamieszkania, adres oraz numer PESEL dłużnika, a jeżeli dłużnik nie posiada numeru PESEL – inne dane umożliwiające jego jednoznaczną identyfikację;
- NIP dłużnika, jeżeli dłużnik miał taki numer w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed dniem złożenia wniosku;
- wskazanie miejsc, w których znajduje się majątek dłużnika;
- wskazanie okoliczności, które uzasadniają wniosek i ich uprawdopodobnienie;
- aktualny i zupełny wykaz majątku z szacunkową wyceną jego składników;
- spis wierzycieli z podaniem ich adresów i wysokości wierzytelności każdego z nich oraz terminów zapłaty;
- spis wierzytelności spornych z zaznaczeniem zakresu w jakim dłużnik kwestionuje istnienie wierzytelności; wskazanie wierzytelności w spisie wierzytelności spornych nie stanowi jej uznania;
- listę zabezpieczeń ustanowionych na majątku dłużnika wraz z datami ich ustanowienia, w szczególności hipotek, zastawów i zastawów rejestrowych;
- informację o osiągniętych przychodach oraz o kosztach poniesionych na swoje utrzymanie oraz osób pozostających na utrzymaniu dłużnika, w ostatnich sześciu miesiącach przed dniem złożenia wniosku;
- informację o czynnościach prawnych dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku, których przedmiotem były nieruchomości, akcje lub udziały w spółkach;
- informację o czynnościach prawnych dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku, których przedmiotem były ruchomości, wierzytelności lub inne prawa, których wartość przekracza 10 000 zł. Wartość, ustala się dla wszystkich czynności dotyczących tego samego prawa lub wierzytelności, dokonanych przez dłużnika w ostatnich dwunastu miesiącach przed dniem złożenia wniosku.
- oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku.
Upadłość konsumencka a długi z działalności gospodarczej
Czy długi firmowe przechodzą do upadłości konsumenckiej
Tak. W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej zobowiązania firmowe są zobowiązaniami osoby fizycznej i podlegają postępowaniu upadłościowemu.
Zobowiązania wobec ZUS i US
Zobowiązania publicznoprawne, w tym wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz urzędu skarbowego, są objęte postępowaniem upadłościowym i – co do zasady – będą podlegać umorzeniu (art. 491²¹ Ustawa prawo upadłościowe). Warto wspomnieć, że Ustawa prawo upadłościowe znajduje pierwszeństwo zastosowania przed innymi ustawami. To oznacza, że w przypadku kolizji przepisów, zastosowanie znajdą przepisy ustawy prawo upadłościowe jako przepisy szczególne relacji lex specjalis do lex generalis.
Kredyty firmowe i leasing po zamknięciu firmy
Kredyty oraz inne zobowiązania finansowe zaciągnięte w związku z działalnością również podlegają procedurze. Kredyty firmowe (zaciągnięte na działalność gospodarczą) w przypadku ogłoszenia przez osobę fizyczną upadłości konsumenckiej stają się częścią jej ogólnego zadłużenia. Mimo że kredyt był związany z firmą, po upadłości konsumenckiej jest traktowany jak każdy inny dług osobisty. W przypadku leasingu, dla ustalenia składu masy upadłości, znaczenie ma charakter umowy oraz stan jej wykonania.
Kiedy sąd może odmówić upadłości konsumentowi?
Kwestia ta będzie rozeznana przez Syndyka w toku postępowania. Co do zasady, jeżeli wystąpią przesłanki, które w ocenie Syndyka wskazują, że postępowania powinno być prowadzone w innym trybie, lub w ogólne nie powinno być prowadzone – poinformuje o tym Sąd upadłościowy. Może mieć to miejsce w sytuacji, kiedy dłużnik posiada zdolność do regulowania zobowiązań a wniosek został złożony dla pozoru.
Syndyk zbada również na potrzeby ustalenia długości planu spłaty czy dłużnik doprowadził do niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień – np. roztrwonił majątek lub celowo unikał spłat, mimo możliwości ich realizacji, celowo czy w wyniku rażącego niedbalstwa.
W ciągu ostatnich 10 lat w stosunku do upadłego prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań.
Jak wygląda procedura ogłoszenia upadłości konsumenckiej?
Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej
Pierwszymi czynnościami jakie należy wykonać, aby „ogłosić upadłość konsumencką” jest zebranie wszelkich informacji dotyczących posiadanego majątku oraz wierzycieli.
Szerzej na ten temat piszemy w artykule Jakie dokumenty są potrzebne do wniosku o upadłość konsumencką?
Na podstawie tak zebranego materiału będzie możliwe, odtworzenie modelu powstania niewypłacalności i jego właściwe opisanie we wniosku.
Tak przygotowany wniosek przedkłada się do rozpoznania Sądowi za pośrednictwem elektronicznego systemu Krajowego Rejestru Zadłużonych.
Złożenie wniosku do sądu
Wniosek składa się do sądu rejonowego, właściwego dla miejsca zamieszkania dłużnika. Wniosek rozparzy wydział gospodarczy właściwy dla tego typu spraw.
Postępowanie po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej
Procedura obejmuje:
- rozpoznanie wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej
- ogłoszenie upadłości – wydanie przez Sąd postanowienia w przedmiocie ogłoszenia upadłości dłużnika oraz obwieszczenie za pośrednictwem Krajowego Rejestru Sądowego
- ustalenie masy upadłości przez Syndyka, którego Sąd powołuje Postanowieniem o ogłoszeniu upadłości
- likwidację majątku – prowadzoną przez Syndyka – tak ruchomego jak i nieruchomości należących do upadłego
- ustalenie planu spłaty lub wydanie postanowienia umorzenie zobowiązań bez ustalania planu spłaty
Rola syndyka w postępowaniu
Syndyk zarządza majątkiem upadłego, dokonuje jego likwidacji, bada zgłoszenia wierzytelności dokonywane przez wierzycieli, ustala ich listę oraz sporządza plan podziału środków zgromadzonych w masie upadłości – na rzecz poszczególnych wierzycieli.
Jak długo trwa upadłość konsumencka?
Średni czas postępowania w Polsce
Postępowanie trwa przeciętnie od 6 miesięcy do kilku lat, w zależności od stopnia skomplikowania sprawy. Ustawodawca przyjął termin sześciomiesięczny jako termin instrukcyjny, w którym co do zasadny postępowanie upadłościowe powinno się zakończyć. Terminy są uzależnione od obłożenia Sądów upadłościowych.
Gdzie najszybciej ogłosić upadłość konsumencką?
Co do zasady Sąd powinien wydać postanowienie o ogłoszeniu upadłości w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia wniosku.
Ile czeka się na upadłość konsumencką?
W praktyce czas od złożenia wniosku do wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości wydłuża się zwłaszcza w dużych aglomeracjach miejskich, gdzie Sądu rozpatrują kilka tysięcy wniosków upadłościowych rocznie.
Ile upadłości w 2025 roku ogłoszono w Polsce?
W 2025 roku ogłoszono rekordowe 21 266 upadłości konsumenckich. Jest to najwyższy wynik w historii, przewyższający nieznacznie poziom z 2024 roku (21 187).
Plan spłaty wierzycieli
Plan spłaty może zostać ustalony pomiędzy 36 miesięcy, a w szczególnych przypadkach do 84 miesięcy (art. 491¹⁵ Ustawa prawo upadłościowe). Szczegóły dotyczące ustalania planu spłaty – znajdą Państwo w publikacji Czym jest plan spłaty wierzycieli?
Umorzenie zobowiązań
Po wykonaniu planu spłaty sąd wydaje postanowienie w przedmiocie wykonania planu spłaty, a zobowiązania zostają ostatecznie umorzone.
Czy warto ogłosić upadłość konsumencką po zamknięciu działalności?
Zalety upadłości konsumenckiej
- możliwość oddłużenia,
- zatrzymanie egzekucji,
- możliwość powrotu do normalnego funkcjonowania
- życie bez obciążeń tak majątkowych jak i psychicznych
Wady i ograniczenia
Czasowe ograniczenia w zakresie dysponowania majątkiem.
Alternatywy dla upadłości
Alternatywą mogą być negocjacje z wierzycielami lub postępowania restrukturyzacyjne.
Ile kosztuje złożenie wniosku o upadłość?
Opłata sądowa wynosi 30 zł (ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, art. 76 pkt 3). Kwestia wynagrodzenia Kancelarii za przygotowanie wniosku o ogłoszenie upadłości, będzie uzależniona od kilku czynników. Przede wszystkim ilości wierzycieli, wysokości długu oraz stopnia skomplikowania sprawy. Bardzo często zdarza się, że wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej składany jest po kilkunastu miesiącach a często latach od dnia wszczęcia pierwszych egzekucji komorniczych. Nie rzadko również przyczyną powstania długów są spory majątkowe wspólników, małżonków, co wymaga dodatkowej analizy a następnie właściwego opisania tych okoliczności we wniosku o ogłoszenie upadłości.
Podsumowanie – kiedy można ogłosić upadłość konsumencką po działalności?
Analiza obowiązujących przepisów prowadzi do jednoznacznego wniosku: można ogłosić upadłość konsumencka po zamknięciu działalności. Może zostać ogłoszona bez konieczności zachowania jakiegokolwiek okresu karencji. Kluczowe znaczenie ma spełnienie przesłanki niewypłacalności oraz formalne zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej.
Odpowiadając na pytania: kiedy można ogłosić upadłość po zamknięciu firmy oraz ile po zamknięciu działalności można ogłosić upadłość konsumencką, należy wskazać, że moment ten następuje niezwłocznie po spełnieniu ustawowych warunków.
Instytucja upadłości konsumenckiej stanowi istotne narzędzie oddłużeniowe również dla osób, które prowadziły działalność gospodarczą, a następnie utraciły zdolność do regulowania zobowiązań.
W Polsce funkcjonują obecnie, jedne z najbardziej liberalnych przepisów dotyczących możliwości oddłużania osób fizycznych, niezależnie od tego, czy prowadziły działalność gospodarczą, czy też nie. Obowiązujące przepisy, obwarowano jednak przesłankami nieostrymi, których zastosowanie często okazuje się trudne do zastosowania praktyce. Indukuje to swoistą, niepewność co do sposobu zakończenia postępowania, w którym przecież istnieje prawna możliwość pozostawia upadłego bez możliwości oddłużenia, pomimo faktu, że upadłemu zlikwidowano cały posiadany majątek. Decydując się na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej warto skorzystać z pomocy specjalistów.