Od czerwca 2020 roku możliwe jest wszczęcie uproszczonego postępowania restrukturyzacyjnego (dalej także jako UPR). Postępowanie to zostało uregulowane w Tarczy 4.0, ale poprzez odesłanie do przepisów postępowania o zatwierdzenie układu oraz konkretnych artykułów z pozostałych postępowań, korzysta także z szeregu rozwiązań zaczerpniętych z całego Prawa restrukturyzacyjnego. Tym samym, odpowiedzi na wiele praktycznych pytań związanych z prowadzeniem uproszczonego postępowania restrukturyzacyjnego, w tym dotyczących takich zagadnień, jak propozycje układowe, należy szukać nie w uregulowaniach Tarczy 4.0, a właśnie w przepisach Prawa restrukturyzacyjnego.
Propozycje układowe w uproszczonym postępowaniu restrukturyzacyjnym
Jednym z wielu zagadnień, które nie zostały wyczerpująco uregulowane w przepisach Tarczy 4.0, jest kwestia kształtu propozycji układowych i procedury ich powstawania, co w praktyce nadaje szczególne znaczenie temu, jakie propozycje układowe zostaną zaproponowane wierzycielom. W tej materii Tarcza 4.0 stanowi jedynie, że dłużnik obowiązany jest przedstawić nadzorcy układu propozycje układowe przed obwieszczeniem w Monitorze Sądowym i Gospodarczym o otwarciu postępowania.
Czy zatem w UPR dłużnik może zaoferować wierzycielom zaspokojenie wierzytelności w drodze likwidacji jego majątku lub tylko niektórych jego składników, konstruując w tym celu odpowiednie propozycje układowe?
Więcej o uproszczonym postępowaniu restrukturyzacyjnych przeczytają Państwo w artykule Sprzedaż majątku dłużnika w toku uproszczonego postępowania restrukturyzacyjnego – propozycje układowe.
Likwidacja majątku dłużnika jako element propozycji układowych
Odpowiedź na to pytanie jest możliwa dopiero na podstawie przepisów Prawa restrukturyzacyjnego. Podstawowe znaczenie dla odpowiedzi na zadane powyżej pytanie ma treść art. 159 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego, stanowiącego, że propozycje układowe mogą przewidywać zaspokojenie wierzycieli przez likwidację majątku dłużnika.
Układ likwidacyjny w restrukturyzacji – charakter i zakres zastosowania
Przepis ten nie jest legislacyjną nowością, w znacznej mierze stanowi powtórzenie regulacji funkcjonującej już wcześniej w przepisach Prawa upadłościowego i naprawczego, konstruującej tak zwany układ likwidacyjny. Zacytowana regulacja znajduje się w przepisach ogólnych o postępowaniach restrukturyzacyjnych i ich skutkach, co oznacza, że w braku odmiennego zastrzeżenia znajduje zastosowanie do każdego z postępowań restrukturyzacyjnych, w ramach których mogą być formułowane propozycje układowe. Przepisy regulujące postępowanie o zatwierdzenie układu oraz uproszczone postępowanie restrukturyzacyjne nie wyłączają zastosowania art. 159 Prawa restrukturyzacyjnego, w związku z czym należy przyjąć, że prawodawca dopuścił stosowanie go także w tych wariantach restrukturyzacji.
Zakres swobody w kształtowaniu propozycji układowych
W przepisach Prawa restrukturyzacyjnego jedynie przykładowo wskazano takie metody restrukturyzacji zobowiązań dłużnika jak: odroczenie terminu wykonania zobowiązania, rozłożenie spłaty na raty, zmniejszenie wysokości wierzytelności, ich konwersję na udziały lub akcje oraz zmianę, zamianę bądź uchylenie prawa zabezpieczającego określoną wierzytelność. W ustawie przewidziano także, że na propozycje układowe może składać się jeden lub więcej sposobów restrukturyzacji zobowiązań dłużnika. Już z brzmienia przytoczonych powyżej uregulowań można wywnioskować, że autorom propozycji układowych 1 pozostawiona została duża doza swobody, ograniczona przede wszystkim do sytuacji, gdy wierzycielami są organy publicznoprawne 2.
Warianty realizacji układu likwidacyjnego w UPR
W praktyce, w toku UPR może mieć miejsce realizacja układu likwidacyjnego. Podstawowym założeniem, które należy przyjąć, jest sygnalizowany już powyżej otwarty charakter propozycji układowych oraz swoboda ustalania treści układu. W ich świetle można przyjąć następujące warianty działania:
- zlikwidowany majątek może zostać przejęty przez osoby trzecie na zasadzie umowy sprzedaży;
- zlikwidowany majątek może zostać przejęty przez samych wierzycieli układowych, w oparciu o układ,
- zlikwidowany majątek może zostać częściowo przejęty przez osoby trzecie na zasadzie umowy sprzedaży, a częściowo przez wierzycieli układowych na podstawie układu,
- wreszcie zlikwidowany majątek może zostać rozdysponowany w inny sposób, określony w układzie likwidacyjnym3.
Likwidacja majątku a dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa
Możliwe jest zatem dostosowanie przyjętego wariantu działania do sytuacji określonego dłużnika. Dopuszczalne jest zarówno zbycie całego majątku (przedsiębiorstwa dłużnika) na rzecz zainteresowanego podmiotu działającego w tej samej branży, sprzedaż jedynie niektórych wartościowych składników, które nie będą miały wpływu na funkcjonowanie przedsiębiorstwa, jak i rozdysponowanie całym majątkiem na rzecz wierzycieli układowych, adekwatnie do wartości ich wierzytelności. Tym samym likwidacja majątku restrukturyzowanego – całkowita bądź częściowa, skupiająca się na określonych składnikach majątkowych – może uwzględniać także zamiar kontynuowania przez dłużnika działalności po zakończeniu UPR.
Przygotowanie propozycji układowych obejmujących spieniężenie majątku
Przygotowanie propozycji układowych zakładających spieniężenie majątku dłużnika wymaga podjęcia już na tym etapie restrukturyzacji szeregu decyzji i wskazania w treści propozycji, między innymi: formy przejęcia własności składników majątkowych, sposobu ich likwidacji oraz zasad dystrybucji środków pieniężnych bądź składników majątkowych wśród wierzycieli4. Wielu przedstawicieli doktryny, kierując się konstrukcją uchylonego już art. 271 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego, przyjmuje, że konieczne lub co najmniej zasadne jest także wyznaczenie osoby przeprowadzającej likwidację5. Jak słusznie zauważa się w literaturze, osobą odpowiedzialną za wykonanie układu likwidacyjnego może być dowolna osoba, niekoniecznie dysponująca uprawnieniami doradcy restrukturyzacyjnego, przy czym nie powinien być to sam nadzorca wykonania układu, jako że to stawiałoby pod znakiem zapytania sens pełnionej przez niego funkcji 6.
Skutki prawne likwidacji majątku w ramach układu
Należy również pamiętać, że likwidacja majątku restrukturyzowanego w procesie wykonywania układu nie będzie miała skutku egzekucyjnego. Oznacza to, że pomimo rozdysponowania składnikami majątku na rzecz wierzyciela lub osób trzecich w toku restrukturyzacji, w mocy pozostaną obciążenia ograniczonymi prawami rzeczowymi, jak hipoteki i zastawy. Układ likwidacyjny nie jest także tożsamy z likwidacją w rozumieniu przepisów Kodeksu spółek handlowych 7. W rezultacie nawet spieniężenie całości dotychczasowego majątku osoby prawnej nie będzie równoznaczne z zakończeniem istnienia spółki będącej dłużnikiem, a jej reprezentanci, chcąc zakończyć działalność, będą musieli wszcząć postępowanie likwidacyjne według właściwych przepisów Kodeksu spółek handlowych.
1 W myśli przepisu art. 15 ust. 5 Tarczy 4.0 propozycje układowe przygotowuje dłużnik, natomiast z przepisu art. 37 ust. 2 pkt 2 Prawa restrukturyzacyjnego wynika, że propozycje układowe przygotowywane są przez nadzorcę układu wspólnie z dłużnikiem.
2 Ograniczenia w konstrukcji propozycji układowych kierowanych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określa art. 160 Prawa restrukturyzacyjnego.
3 W ten sposób: R. Adamus, Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2019, legalis, art. 159, nb. 2.
4 Szerszy katalog podaje B. Groele (w:) P. Filipiak (red.), A. Hrycaj (red.) Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2020, LEX, art. 159, t. 5.
5 Na konieczność wskazuje P. Zimmerman, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, wyd. 6, Warszawa 2020, legalis, art. 159, nb. 3. Zasadność lub możliwość wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za wykonanie układu likwidacyjnego podkreślają: B. Groele (w:) P. Filipiak (red.), A. Hrycaj (red.) Prawo restrukturyzacyjne (…) op. cit., art. 159, t. 5, A. J. Witosz (w:) A. Torbus (red.), A. J. Witosz (red.) A. Witosz Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, Warszawa 2016, LEX, art. 159, t. 3, R. Adamus, Prawo restrukturyzacyjne (…) op. cit., legalis, art. 159, nb. 15.
6 A. J. Witosz (w:) A. Torbus (red.), A. J. Witosz (red.) Prawo restrukturyzacyjne (…) op. cit., art. 159, t. 3.
7 Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1526 ze zm.).