PIP w postępowaniu restrukturyzacyjnym i upadłościowym

Współpraca z nadzorcą sądowym a PIP w restrukturyzacji

Zagadnienie PIP w postępowaniu restrukturyzacyjnym i upadłościowym wymaga analizy relacji pomiędzy organami postępowania a instytucjami kontrolnymi, w tym Państwową Inspekcją Pracy. Już na wstępie warto podkreślić, że PIP w restrukturyzacji funkcjonuje w szczególnym, niejednoznacznym statusie.

Legitymacja nadzorcy układu wobec PIP

Podstawowe uregulowanie dotyczące statusu nadzorcy układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu określa przepis art. 36 ust. 1 p.r., wskazujący, że samo zawarcie umowy z nadzorcą układu nie ogranicza dłużnika w możliwości sprawowania zarządu jego majątkiem.

Ma to istotne znaczenie z perspektywy analizy, jak wygląda status PIP w restrukturyzacji oraz jakie są granice ingerencji tego organu.

Fakt ustanowienia nadzorcy oraz wszczęcia postępowania nie ma także wpływu na postępowania sądowe prowadzone z udziałem dłużnika.

Niemniej, w ramach kolejnych zdarzeń w toku postępowania o zatwierdzenie układu, nadzorca układu może uzyskać kompetencje do wykonywania uprawnień nadzorcy sądowego. Zdarzeniami tymi są:

w wariancie postępowania o zatwierdzenie układu bez obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego — od dnia wydania postanowienia w przedmiocie zatwierdzenia układu do dnia jego uprawomocnienia nadzorca układu wykonuje uprawnienia nadzorcy sądowego (art. 224 p.r.),
w wariancie postępowania o zatwierdzenie układu z obwieszczeniem o ustaleniu dnia układowego — nadzorca układu uzyskuje uprawnienia nadzorcy sądowego szybciej, bo już w momencie obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego (art. 226d p.r.).

Nadzorca sądowy, stosownie do przepisów ogólnych regulujących instytucję, wyraża zgodę na dokonanie przez dłużnika czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu (art. 39 ust. 1 p.r.). Niezależnie od tego w PZU nadzorca sądowy musi być informowany o postępowaniach dłużnika i uzyskuje kompetencję do wyrażenia zgody na uznanie roszczenia, zrzeczenie się roszczenia i przyznanie okoliczności istotnych dla sprawy przez dłużnika (art. 258 p.r.).

W praktyce oznacza to, że nadzorca układu odgrywa ważną rolę w restrukturyzacji, jednak jego relacja z PIP w postępowaniu restrukturyzacyjnym i upadłościowym jest ograniczona.

Jeszcze dalej idące uprawnienia przysługują nadzorcy sądowemu w postępowaniu układowym, gdzie w postępowaniach administracyjnych dłużnika dotyczących masy układowej występuje on na prawach strony (art. 277 ust. 3 p.r.). W postępowaniu sanacyjnym natomiast analogicznie jak w postępowaniu upadłościowym, zarządca działa jako zastępca pośredni dłużnika (art. 53 p.r.).

Legitymacja wobec PIP a nadzorca układu

Przenosząc powyższe na zagadnienie legitymacji w postępowaniu prowadzonym przez PIP, należy przyjąć, że nadzorca układu nią nie dysponuje, bez względu na wybrany wariant postępowania o zatwierdzenie układu i jego etap.

Oznacza to, że w praktyce PIP w restrukturyzacji kontaktuje się bezpośrednio z dłużnikiem, a nie z nadzorcą.

Gdy bowiem nadzorca układu uzyskuje – w związku z określonymi zdarzeniami w toku postępowania — uprawnienia nadzorcy sądowego, nie jest to tożsame z kompetencjami omówionymi w art. 277 p.r., gdyż te powiązane są immanentnie z charakterem postępowania układowego.

Nadzorca układu uzyskuje kompetencje nadzorcy sądowego, konieczne będzie wyrażenie przez niego zgody na określone czynności dłużnika, będące czynnościami przekraczającymi zwykły zarząd, jak uznanie roszczenia¹.

Legitymacja występowania przed PIP pozostaje zatem po stronie dłużnika.

Ma to bezpośredni wpływ na ocenę zagadnienia, czy PIP jest wierzycielem w postępowaniu restrukturyzacyjnym, ponieważ relacja ta nie ma charakteru klasycznego stosunku wierzycielskiego.

Na marginesie natomiast można dodać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi obecnie wątpliwości możliwość nałożenia nakazu wypłaty należnego wynagrodzenia oraz grzywny w celu przymuszenia także na syndyka masy upadłości jako pracodawcę, jeżeli ten nie wykonuje należycie obowiązków pracodawcy związanych z wypłatą wynagrodzenia w toku postępowania upadłościowego².

Status Państwowej Inspekcji Pracy jako uczestnika postępowania restrukturyzacyjnego

Analizując PIP w postępowaniu restrukturyzacyjnym i upadłościowym, kluczowe jest ustalenie, czy organ ten może być uczestnikiem postępowania oraz jaki jest jego status.

Kolejną kwestią o istotnej doniosłości praktycznej dla prowadzenia postępowań insolwencyjnych jest określenie czy i w jakim charakterze może w nich uczestniczyć PIP.

Tak Ustawa prawo upadłościowe, jak i Ustawa prawo restrukturyzacyjne, definiują uczestników postępowania w zbliżony sposób. W Prawie restrukturyzacyjnym w przepisie art. 65 p.r. zamieszczono katalog uczestników postępowania, zaliczając do nich:

dłużnika,
wierzycieli osobistych, którym przysługuje wierzytelność bezsporna,
wierzycieli osobistych, którym przysługuje wierzytelność sporna, którzy uprawdopodobnili wierzytelność i zostali dopuszczeni do udziału w sprawie przez sędziego-komisarza.

Wierzycielem jest osoba uprawniona do żądania od dłużnika świadczenia (art. 65 ust. 1 i 2 p.r.). Katalog uczestników postępowań można zatem wywieść w następstwie przeprowadzenia wykładni systemowej i językowej przepisów Prawa upadłościowego. Dział trzeci ustawy zatytułowany został „Uczestnicy postępowania” a jego składowe jednostki redakcyjne (rozdziały) to „Upadły” i „Wierzyciele”. W przepisach tych upadły zdefiniowany jest jako ten, wobec kogo wydano postanowienie o ogłoszenie upadłości (art. 185 ust. 1 p.u.), a wierzyciele to ci, którzy są uprawnieni do zaspokojenia z masy upadłości, choćby ich wierzytelność nie wymagała zgłoszenia (art. 189 ust. 1 p.u.).

W tym kontekście coraz częściej pojawia się pytanie: czy PIP jest wierzycielem w postępowaniu restrukturyzacyjnym – co ma istotne znaczenie dla praktyki.

Czy PIP jest wierzycielem w postępowaniu restrukturyzacyjnym?

Tym samym uczestnikami postępowań insolwencyjnych są dłużnicy (w stosunku do których są one prowadzone) oraz wierzyciele. Jednak PIP w restrukturyzacji nie wpisuje się wprost w żadną z tych kategorii.

W pierwszej kolejności można więc odpowiedzieć na pytanie, czy PIP może mieć status dłużnika w przedmiotowych postępowaniach, a więc czy dysponuje tak zwaną zdolnością upadłościową (art. 5 p.u.) oraz zdolnością restrukturyzacyjną (art. 4 p.r.).

PIP zdefiniowana w ustawie jako organ powołany do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w zakresie określonym w ustawie (art. 1 ustawy o PIP). W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że PIP ma status organu administracji publicznej, działającego w sferze policji administracyjnej³. Przez wzgląd na ustawowo uregulowaną podległość Sejmowi RP w obowiązującym w Polsce stanie prawnym PIP nie wchodzi ani w skład administracji rządowej (podległej Radzie Ministrów), ani w skład administracji samorządowej i dlatego z punktu widzenia postępowań insolwencyjnych Inspekcja Pracy w Polsce jest państwowym wyspecjalizowanym organem kontroli o charakterze centralnym, funkcjonującym poza systemem organów administracji państwowej⁴.

Celem ustalenia, czy PIP może działać w postępowaniach insolwencyjnych w charakterze wierzyciela, należy rozstrzygnąć, czy Państwowa Inspekcja Pracy może dysponować wierzytelnością podlegającą zaspokojeniu w postępowaniu upadłościowym bądź restrukturyzacyjnym. Stosownie do przepisów ustawy o PIP inspekcja uprawniona jest m.in. do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu (art. 11 pkt 7 ustawy o PIP). Ponadto na zasadach ogólnych ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji⁵, egzekucji administracyjnej podlegają obowiązki z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi, nakładane w drodze decyzji organów PIP (art. 2 § 1 pkt 11 u.p.e.a.):

o nakazanie pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia.
wynikające z nałożenia na pracodawcę grzywny w celu przymuszenia do wypłaty należnego wynagrodzenia.

W przypadku pierwszego z uprawnień PIP, brak jest wątpliwości co do faktu, że Inspekcja ma możliwość nakazania wypłaty wynagrodzenia tylko w przypadku świadczeń bezspornych. Oznacza to, że Inspekcja nie dysponuje uprawnieniem do wydania nakazu płatniczego, gdy:

istnieje spór między pracownikiem a pracodawcą co do wysokości, okresu czy tytułu wypłaty,
z przebiegu postępowania wynika, że pracodawca neguje w ogóle zasadność danego roszczenia lub kwestionuje fakt niezaspokojenia takiego roszczenia⁶.

W przypadku realizacji pierwszego spośród uprawnień tj. wydania nakazu wypłaty należnego wynagrodzenia przez pracodawcę nie powinno budzić wątpliwości, że uczestnictwo z tytułu statusu wierzyciela w postępowaniu insolwencyjnym pozostaje w dalszym czasie po stronie pracowników.

W praktyce przyjmuje się, że odpowiedź na pytanie, czy PIP jest wierzycielem w postępowaniu restrukturyzacyjnym, powinna być co do zasady negatywna.

Grzywna w celu przymuszenia PIP a upadłość

Sytuacja jest jednak bardziej złożona w przypadku, gdy PIP nałoży na pracodawcę grzywnę w celu przymuszenia do wypłaty należnego wynagrodzenia. To właśnie tutaj pojawia się istotne zagadnienie: grzywna w celu przymuszenia PIP a upadłość, które budzi liczne wątpliwości interpretacyjne.

Sytuacja jest jednak bardziej złożona w przypadku, gdy PIP nałoży na pracodawcę grzywnę w celu przymuszenia do wypłaty należnego wynagrodzenia. W pierwszej kolejności można odnieść się do ugruntowanego stanowiska orzecznictwa rozstrzygającego, kiedy dane postępowanie dotyczy masy upadłości lub przedmiotu wchodzącego do masy upadłości. Podając za Sądem Najwyższym: W piśmiennictwie dominuje pogląd przyjmujący, że postępowanie dotyczy masy upadłości lub przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości, jeżeli jego wynik mógłby mieć wpływ na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia się z niej przez wierzycieli upadłego. Zalicza się tu zarówno postępowania, w których upadłemu przypada rola powoda, jak i postępowania, w których upadłemu przypada rola pozwanego, bez różnicy, czy chodzi w nich o pozycje czynne lub bierne masy upadłości, jak też bez różnicy, czy sprawa jest sprawą o świadczenie, ukształtowanie lub ustalenie, jeżeli tylko wynik postępowania mógłby mieć wpływ na stan masy upadłości i możliwość zaspokojenia się z niej przez wierzycieli upadłego⁷. Oznacza to, że decydujące znaczenie dla przyjęcia, że określone postępowanie ma wpływ na masę upadłości, jest to, czy w jego rezultacie może nastąpić potencjalna zmiana składu masy upadłości.

W przepisach Prawa upadłościowego znajdujemy odesłania do grzywien w ogólności. Przepis art. 342 ust. 1 pkt 3 p.u. opisuje kategorie zaspokojenia z funduszów masy upadłości i zamieszcza w kategorii trzeciej, m.in. sądowe i administracyjne kary grzywny. Podając za P. Zimmermanem, przepis ten odnosi się do wszystkich kar grzywny, bez względu na to, przez kogo zostały orzeczone i na czyją rzecz przypadają⁸. Analogicznie zagadnienie to omówił A.J. Witosz. Według Autora ustawa nie dokonuje żadnego rozróżnienia w zakresie organu nakładającego karę grzywny, jak również nie dokonuje rozróżnienia podmiotu, na którego rzecz przypada grzywna, stąd też w kategorii tej ujęte będą wszystkie zobowiązania masy upadłości o tytule ustawowym grzywny⁹.

Ponadto, przepis art. 370f ust. 2 p.u. i 491²¹ ust. 2 p.u. odnoszą się do sądowych kar grzywny w kontekście braku możliwości umorzenia tych zobowiązań w następstwie wykonania planu spłaty przez upadłego. Prawo restrukturyzacyjne reguluje natomiast wyłącznie kary grzywny nakładane na doradcę restrukturyzacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych na gruncie realizacji uprawnienia do nałożenia grzywny w celu przymuszenia przez Państwową Inspekcję Pracy przedstawiono następujące zapatrywania:

w postanowieniu z dnia 27 lipca 2023 r. WSA w Gdańsku zawiesił postępowanie w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia przez Okręgowego Inspektora Pracy. Podając za treścią uzasadnienia Zawieszenie postępowania sądowo-administracyjnego – jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości – ma zatem na celu umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego i zajęcia stanowiska procesowego¹⁰. Co ciekawe, w tej samej sprawie, zaledwie kilka miesięcy później, ten sam sąd zajął przeciwne stanowisko. WSA w Gdańsku podjął zawieszone postępowanie, zajmując jednocześnie stanowisko, w myśl którego W niniejszej sprawie sytuacje takie nie zachodzą, bo choć doszło do ogłoszenia upadłości skarżącej spółki, niniejsza sprawa nie dotyczy masy upadłości, ani wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości¹¹. Przy czym warto wskazać, że w stanie faktycznym sprawy zreferowanym przez WSA miało miejsce umorzenie postępowania egzekucyjnego i uchylenie czynności egzekucyjnych, w tym nałożenie na spółkę grzywny w celu przymuszenia,
w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 25 października 2017 r. Sąd podzielił stanowisko organu, że dopiero wyrażenie zgody przez wierzycieli (na objęcie układem wierzytelności układowej – przyp. Aut.) miałoby znaczenie dla obecnego etapu postępowania egzekucyjnego. Z wyjaśnień skarżącej wynika, że na dzień wydania zaskarżonego postanowienia taka sytuacja nie miała miejsca a przedstawiona w skardze chronologia czynności zaplanowanych przez sąd gospodarczy – sąd upadłościowy pozwala stwierdzić, że stan ten trwa nadal. W konsekwencji toczące się postępowanie przed sądem gospodarczym nie uzasadnia także uchylenia postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia¹²,
w postanowieniu z dnia 27 września 2022 r. NSA przyjął, że z ww. przepisów wynika, że do wykazania przesłanki zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego nie jest wystarczające wskazanie, że przedmiotem niniejszego postępowania jest dochodzenie wobec upadłej Spółki grzywny w celu przymuszenia, a więc, że grzywna ta stanowi wierzytelność podlegającą zgłoszeniu przez właściwy organ do masy upadłości. Wymagane jest spełnienie także dodatkowych przesłanek. Jeżeli podczas trwającego postępowania upadłościowego została sporządzona lista wierzytelności, to tylko umieszczenie danej wierzytelności (tu: grzywny w celu przymuszenia w związku z art. 342 ust. 1 pkt 3 Prawa upadłościowego) na tej liście stanowi przeszkodę do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego przeciwko syndykowi. Taki skutek wynika z treści art. 145 ust. 1 Prawa upadłościowego, który wprost wskazuje, że postępowanie sądowoadministracyjne może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym dana wierzytelność po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności. Tym samym – jakkolwiek nie wprost – NSA przyjął, iż wierzytelność z tytułu grzywny w celu przymuszenia podlega zamieszczeniu na liście wierzytelności na podstawie art. 342 ust. 1 pkt 3 p.u.¹³.

Przy czym przytoczone fragmenty orzeczeń odnoszą się do analizowanej tematyki raczej wypadkowo, często posługują się nieobowiązującymi już przepisami i badają kwestię postępowań administracyjnych ze skargi na środek egzekucyjny, nie zaś samej egzekucji. W związku z tym nie należy traktować ich jako definitywnie rozstrzygające. Nie należy tracić z pola widzenia, że grzywna w celu przymuszenia wykazuje szereg odmienności w stosunku do grzywien nakładanych w postępowaniu karnym i wykroczeniowym. Przede wszystkim, grzywna w celu przymuszenia nakładana w reżimie przepisów art.119 i nast. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji¹⁴ nie pełni funkcji represyjnej, nie powinna być także traktowana jako sposób gromadzenia pieniędzy na sfinansowanie dalszego ciągu postępowania egzekucyjnego¹⁵.

Obszerniej na specyficzny charakter tej grzywny oraz różnice w odniesieniu do kar wskazuje W. Mrozek. Według niego Grzywna w celu przymuszenia nie jest karą sensu stricto, nie spełnia funkcji represyjnej, lecz jest formą nacisku mającą na celu skłonienie zobowiązanego poprzez dolegliwości natury finansowej do określonego zachowania się. Jak sugeruje sama jej nazwa, ma ona za zadanie wywarcie nacisku psychicznego na zobowiązanego (wpłynąć na jego wolę, chęć spełnienia obowiązku publicznoprawnego, niepieniężnego)¹⁶. Tym samym ratio legis grzywny w celu przymuszenia nałożonej przez Inspekcję Pracy nie jest ukaranie zobowiązanego ani uzyskanie od niego świadczenia pieniężnego w postaci grzywny, a zmotywowanie go do uregulowania zaległych zobowiązań w stosunku do wierzycieli – pracowników. Samą grzywnę w celu przymuszenia należy natomiast traktować jako środek egzekucji konkretnego obowiązku – w tym przypadku uregulowania zaległego wynagrodzenia pracowników restrukturyzowanego podmiotu.

W kontekście PIP w postępowaniu restrukturyzacyjnym i upadłościowym należy podkreślić, że grzywna ta nie pełni funkcji klasycznego roszczenia wierzycielskiego.

Charakter prawny grzywny i znaczenie dla restrukturyzacji

W związku z powyższym argumentami przemawiającymi za przyznaniem PIP dochodzącej grzywny w celu przymuszenia statusu uczestnika (wierzyciela) postępowania insolwencyjnego są te wywodzone z wykładni językowej, a więc:

okoliczność, iż Inspekcja Pracy po wykorzystaniu uprawnienia do nałożenia grzywny w celu przymuszenia łączy status wierzyciela oraz organu egzekucyjnego, a więc może domagać się od dłużnika spełnienia świadczenia,
okoliczność, iż zobowiązanie z tytułu grzywny wpływa potencjalnie na skład masy upadłości, masy majątkowej w postępowaniu restrukturyzacyjnym.

Postępowanie w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia powinno podlegać regułom ogólnym dotyczącym dopuszczalności prowadzenia egzekucji w ramach danego wariantu postępowania insolwencyjnego. W pierwszej kolejności należy więc zbadać, czy w konkretnym postępowaniu dopuszczalne jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego w administracji, którego środkiem jest grzywna w celu przymuszenia, czy egzekucja podlega umorzeniu lub zawieszeniu.

Co jednak wymaga podkreślenia, możliwość domagania się przez organ zapłaty grzywny w toku postępowania insolwencyjnego, w konkurencji z pozostałymi i wierzycielami, należy ocenić za sprzeczne z ratio legis normy. Ponieważ grzywna ta nie służy ukaraniu dłużnika, nie jest jej celem także uzyskanie od niego świadczenia pieniężnego w kwocie grzywny na rzecz (docelowo) Skarbu Państwa. Wręcz przeciwnie, przepisy przewidują możliwość umorzenia grzywny po wykonaniu obowiązku, jeżeli te zostały nałożone, a nieuiszczone lub nieściągnięte (art. 125 u.p.e.a.).

W związku z tym, w postępowaniach insolwencyjnych grzywna nałożona w celu dochodzenia wierzytelności pracowniczych pochodzących z okresu przed wszczęciem postępowania nie spełni swojej funkcji. Jeżeli nawet potencjalnie możliwe było kontynuowanie w danym postępowaniu egzekucji, grzywna nie motywowałaby dłużnika do spłaty, jako że ten motywowany jest dostatecznie przez fakt prowadzenia wobec niego postępowania insolwencyjnego, a grzywna jedynie powiększa jego wolumen zadłużenia. Dlatego należy przyjąć, że PIP nie ma statusu wierzyciela w rozumieniu podmiotu, który może domagać się w reżimie tego postępowania spełnienia świadczenia z grzywny.

Oznacza to, że nawet jeśli formalnie pojawia się zobowiązanie, nie przesądza to o uznaniu PIP za wierzyciela w restrukturyzacji.

Podsumowanie – status PIP w restrukturyzacji i upadłości

Ustawodawca tak w poprzednim, jak i aktualnym stanie prawnym – konsekwentnie posługuje się domniemaniem powszechności obwieszczeń ukazujących się w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Zgodnie z art. 27 ust. 4 p.u. oraz art. 199 ust. 1 p.r. Tryb ujawniania danych w Rejestrze opiera się na zautomatyzowanym działaniu systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe (art. 9 ust. 1 u. KRZ). Tym samym w miejsce publikacji MSiG zamieniono na KRZ. W konsekwencji w przypadku braku dokonania zawiadomienia przez Nadzorcę lub samego dłużnika PIP często nie posiada realnej wiedzy. Trudno bowiem oczekiwać od organu stałego śledzenia elektronicznych Rejestrów.

Podsumowując, PIP w postępowaniu restrukturyzacyjnym i upadłościowym nie jest klasycznym uczestnikiem postępowania, a jego status ma charakter szczególny. W praktyce oznacza to, że PIP w restrukturyzacji działa jako organ nadzoru, a nie typowy wierzyciel.

¹Jeżeli będzie to uzasadnione, ustaloną ad casum wielkością roszczenia i sytuacją konkretnego dłużnika.
²Wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt: III SA/Łd 496/14, LEX nr 1535050, analogiczna konkluzja o możliwości nałożenia stosownych obowiazków na syndyka jako pracodawcę została przyjęta także w wyroku WSA w Łodzi z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt: III SA/Łd 19/13, LEX nr (…).
³Według Z. Czarnika w obszarze policji administracyjnej znajdują się wszystkie inspekcje, służby i straże, których podstawową funkcją jest nadzór i kontrola przestrzegania prawa. Por. Z. Czarnik, W sprawie pozycji prawnej Państwowej Inspekcji Pracy (w:) Państwo i Prawo nr 10/2010, s. 110.
⁴W ten sposób: K. Łapiński (w:) K. Walczak (red.) Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy. Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2024, art. 2, t. 3.
⁵Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej jako u.p.e.a.).
⁶K. Łapiński (w:) K. Walczak (red.) Ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy. Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2024, art. 11, t. 26.
⁷Por. uchwała SN z dnia 10 lutego 2006 r., sygn akt: III CZP 2/06, legalis nr 72848 i cytowane tam orzecznictwo oraz literaturę.
⁸P. Zimmerman, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, wyd. 8, Warszawa 2024, art. 342, nb. 12.
⁹W. Gewald. (w. A. J. Witosz (red.) Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, WKP 2021, t. 4.
¹⁰Postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 27 lipca 2023 r., sygn. akt: III SA/Gd 114/23, LEX nr 3588768.
¹¹Postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt: III SA/Gd 114/23, LEX nr 3708472.
¹²Wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 października 2017 r., sygn. akt: II SA/Po 545/17, LEX
¹³Postanowienie NSA z dnia 27 września 2022 r., sygn. akt: II OSK 2970/19, LEX nr 3411167.
¹⁴Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.).
¹⁵P. M. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, art. 119, LEX/el. 2023.
¹⁶W. Mrozek, Grzywna w celu przymuszenia w postępowaniu egzekucyjnym – geneza i charakter prawny (w:) Acta Universitatis Wratislaviensis Przegląd Prawa i Administracji LXXVIII, Wrocław 2008, s. 101. WROCŁAW 2008.