Terminy w postępowaniu cywilnym odgrywają kluczową rolę, bowiem wyznaczają czas, w którym strony postępowania mogą podejmować określone czynności procesowe. Znajomość zasad, według których oblicza się terminy w postępowaniu cywilnym, jest zatem bardzo istotna, szczególnie przez wzgląd na konsekwencje, jakie strony mogą ponieść w wyniku ich nieprzestrzegania.
Przekroczenie terminów może skutkować nie tylko odrzuceniem wniosku, ale też całkowitym zamknięciem sobie drogi do zaskarżenia orzeczenia. Dlatego terminy w postępowaniu cywilnym powinny być interpretowane z dużą starannością. Jak zatem interpretować terminy i w jaki sposób obliczać je zgodnie z przepisami?
Poniżej znajdziesz dokładne wyjaśnienia oparte na przepisach zawartych w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1071), dalej jako k.c., oraz ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568), dalej jako k.p.c., które pomogą zrozumieć, w jaki sposób obliczane są terminy w postępowaniu cywilnym.
Rodzaje terminów w postępowaniu cywilnym
W praktyce procesowej terminy w postępowaniu cywilnym dzielą się zasadniczo na dwa podstawowe rodzaje:
Terminy ustawowe
Terminy ustawowe są określone bezpośrednio w przepisach prawa, co oznacza, że sądy oraz organy nie mogą takich terminów w żaden sposób zmieniać. Uchybienie terminom ustawowym skutkuje najczęściej bezskutecznością podjętej czynności procesowej, chociaż w szczególnie uzasadnionych przypadkach istnieje możliwość ich przywrócenia.
Przykładem terminu ustawowego może być chociażby termin do wniesienia apelacji od wyroku sądu pierwszej instancji, który wynosi co do zasady dwa tygodnie od momentu doręczenia stronie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem (patrz art. 369 § 1 k.p.c.). W praktyce sądowej jest to jeden z najczęściej analizowanych przykładów pokazujących, jak funkcjonują terminy w postępowaniu cywilnym.
Terminy sądowe
Terminy sądowe wyznacza sąd lub przewodniczący w postępowaniu sądowym, a komornik w postępowaniu egzekucyjnym. Terminy sądowe rozpoczynają się od ogłoszenia w tym przedmiocie postanowienia lub zarządzenia, a gdy kodeks przewiduje doręczenie z urzędu – od jego doręczenia.
Terminy sądowe z ważnej przyczyny mogą zostać przedłużone lub skrócone na wyraźny wniosek zgłoszony przed upływem terminu, nawet bez wysłuchania strony przeciwnej.
Przykładem takiego terminu jest niewątpliwie zobowiązanie pozwanego do złożenia odpowiedzi na pozew (patrz art. 205¹ § 1 k.p.c.). W tym przypadku również zastosowanie znajdują zasady obliczania, które regulują terminy w postępowaniu cywilnym.
Kiedy termin zaczyna biec – początek biegu terminu
ZAPAMIĘTAJ!!! Zgodnie z regulacją wynikającą z art. 110 k.c., jeżeli ustawa, orzeczenie sądu lub decyzja innego organu państwowego albo czynność prawna oznacza termin, nie określając sposobu jego obliczania, stosuje się zasady wynikające z kodeksu cywilnego. Zasady te mają istotne znaczenie przy ustalaniu, jak liczyć terminy w postępowaniu cywilnym.
Termin oznaczony w dniach
Zgodnie z art. 111 § 1 i 2 k.c., jeżeli termin jest oznaczony w dniach, kończy się on z upływem ostatniego wskazanego dnia. Co istotne, do biegu terminu nie uwzględnia się dnia, w którym nastąpiło zdarzenie inicjujące termin. Termin obliczamy dopiero od dnia następnego.
ZAPAMIĘTAJ!!! Jeżeli koniec terminu przypadnie na dzień ustawowo wolny od pracy albo na sobotę, termin upływa następnego dnia, który nie jest dniem wolnym od pracy ani sobotą (patrz art. 115 k.c.). Tym samym zakończenie terminu nastąpi z końcem najbliższego dnia roboczego.
ZAPAMIĘTAJ!!! Przy obliczaniu terminów koniecznie należy uwzględnić wszystkie dni tygodnia (od poniedziałku do niedzieli). Takie zasady mają zastosowanie zawsze wtedy, gdy analizujemy terminy w postępowaniu cywilnym.
Przykład:
Sąd wezwał powoda do uzupełnienia braków formalnych pisma procesowego w terminie 7 dni. Korespondencja zawierająca zobowiązanie sądu została powodowi doręczona w dniu 9 lutego 2026 r. Tym samym bieg terminu do wykonania zobowiązania rozpoczyna się od dnia następnego po dniu doręczenia przesyłki, czyli od dnia 10 lutego 2026 r. Natomiast termin ostatecznie upłynie w dniu 16 lutego 2026 r. o godzinie 23:59.
Termin oznaczony w tygodniach, miesiącach i latach
Termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było – w ostatnim dniu tego miesiąca.
Wyjątek stanowi obliczanie wieku osoby fizycznej. Tutaj bowiem termin upływa z początkiem ostatniego dnia.
Przykład:
Termin dwutygodniowy rozpoczęty w poniedziałek kończy się w poniedziałek po dwóch tygodniach, natomiast termin miesięczny rozpoczęty 15 marca upływa 15 kwietnia. W praktyce właśnie w taki sposób najczęściej obliczane są terminy w postępowaniu cywilnym.
ZAPAMIĘTAJ !!! miesiąc liczy się za 30 dni, a rok za 365 dni.
ZAPAMIĘTAJ!!! Jeżeli w danym miesiącu nie ma dnia odpowiadającego początkowi terminu, termin upływa w ostatnim dniu miesiąca.
Przykład: termin miesięczny rozpoczął swój bieg 30 stycznia, ale upłynie 27 lutego (lub 28 lutego, jeśli będzie to rok przestępny).
Termin oznaczony na początek, środek lub koniec miesiąca
Jeżeli termin jest oznaczony na początek, środek lub koniec miesiąca, rozumie się przez to odpowiednio 1 (pierwszy), 15 (piętnasty) lub ostatni dzień miesiąca. Termin półmiesięczny jest równy 15 dniom.
Takie rozwiązanie również wpływa na sposób, w jaki interpretowane i liczone są terminy w postępowaniu cywilnym.
Zachowanie terminu
Zgodnie z art. 165 § 2 k.p.c., oddanie pisma procesowego w polskiej placówce pocztowej wyznaczonego operatora jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu.
Termin uważa się również za zachowany wtedy, gdy pismo przed jego upływem zostało złożone:
- w polskim urzędzie konsularnym,
- przez żołnierza w dowództwie jednostki wojskowej,
- przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego,
- bądź wniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego w postępowaniach prowadzonych w tym trybie.
Na podstawie decyzji Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej wydanej dnia 28 listopada 2025 r. Poczta Polska od 1 stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2035 r. będzie operatorem wyznaczonym (patrz: https://www.gov.pl/web/aktywa-panstwowe/poczta-polska-operatorem-wyznaczonym-do-2035-r).