Czy w rezultacie przeprowadzenia upadłości konsumenckiej stracę cały majątek1? To pewnie jedno z najczęściej zadawanych pytań przez osoby, które popadły w tarapaty finansowe. Z jednej strony dłużnicy zdają sobie sprawę, że prawdopodobnie nie dadzą rady spłacić wszystkich wierzytelności bez przeprowadzenia upadłości, a z drugiej samo hasło likwidacji majątku budzi w nich obawę i niechęć przed rozpoczynaniem procesu.
Warto więc jasno odpowiedzieć na pytanie: czy upadłość konsumencka oznacza utratę całego majątku, aby rozwiać wątpliwości i przygotować się do całego procesu prawnego. To najwyższy czas, by rozwiać wszystkie wątpliwości i odpowiedzieć na pytania osób potrzebujących oddłużenia, w szczególności wyjaśniając, czy upadłość konsumencka oznacza utratę całego majątku dłużnika.
Czy likwidacja majątku w upadłości konsumenckiej obejmie cały mój majątek?
Innymi słowy – co dokładnie obejmuje likwidacja majątku w upadłości konsumenckiej i czy dotyczy ona wszystkich składników mienia?
Zasadniczo – tak, ale to nie powód do paniki, przeczytaj artykuł do końca! Zasadą postępowania upadłościowego, także tego prowadzonego wobec konsumenta, jest przeobrażenie się w dacie ogłoszenia upadłości majątku dłużnika w masę upadłości. Upadły traci uprawnienie do zarządu i rozporządzania składnikami masy upadłości.
Następnie zadaniem syndyka jest zinwentaryzowanie masy upadłości, a więc ustalenie, co dokładnie znajdzie się w masie upadłości, a co – zgodnie z przepisami – do niej nie wchodzi lub może zostać z niej wyłączone. To właśnie na tym etapie wiele osób zastanawia się, co zabiera syndyk w upadłości konsumenckiej, a co może pozostać poza likwidacją.
I potem tak ustalona masa upadłości jest likwidowana, a więc sprzedawana, a uzyskane środki będą przekazane na:
- po pierwsze, pokrycie kosztów samego postępowania upadłościowego,
- po drugie, zaspokojenie uczestniczących w postępowaniu wierzycieli.
Jeżeli upadły ma małżonka, masa upadłości, a w rezultacie likwidacja majątku, rozciągnie się na majątek osobisty tego spośród małżonków, który ogłosił upadłość, oraz ich majątek wspólny.
Jakie składniki majątku nie podlegają likwidacji?
Czy są wyjątki, jakieś składniki majątku, których syndyk nie zlikwiduje? To jedno z kluczowych pytań przy analizie tego, czy upadłość konsumencka oznacza utratę całego majątku.
Tak, ustawodawca dba, żeby zapewnić upadłemu i osobom na jego utrzymaniu tak zwane minimum egzystencjalne, by Ci na skutek prowadzenia upadłości nie popadli w skrajne ubóstwo. Przede wszystkim w przepisach przewidziano szereg tzw. wyłączeń od egzekucji, które mają zastosowanie także w postępowaniu upadłościowym.
Niektóre z nich mają charakter historyczny i mogą obecnie budzić raczej rozbawienie, niż faktycznie polepszać sytuację upadłego – jak słynna jedna krowa lub dwie kozy albo trzy owce potrzebne do wyżywienia dłużnika – ale inne mają realny wpływ na funkcjonowanie upadłego.
Przykładowo wyłączone z egzekucji są:
- przedmioty urządzenia domowego niezbędne dla dłużnika i jego domowników, jak m.in. lodówka, pralka, odkurzacz, piekarnik lub kuchenka mikrofalowa, płyta grzewcza, łóżka, stół i krzesła w liczbie niezbędnej dla dłużnika i jego domowników – a więc możesz liczyć, że zasadniczo nie zostanie zlikwidowane wyposażenie Twojego mieszkania2 i będziesz mógł z niego korzystać,
- narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika – jeżeli wykorzystujesz do pracy zdalnej biurko, krzesło biurowe, komputer z klawiaturą i komórkę, możesz liczyć, że te przedmioty nie zostaną przejęte i zlikwidowane. Sytuacja jest bardziej skomplikowana, gdy w grę wchodzi samochód osobowy wykorzystywany przez Ciebie np. do pracy taksówkarza, ponieważ zasadniczo wyłączenie nie obejmuje pojazdów mechanicznych3.
Ponadto w przepisach ograniczono dopuszczalność zajęcia przez syndyka wynagrodzenia za pracę.
Czy można wyłączyć składnik z masy upadłości?
Czy można domagać się, by określony składnik majątku nie został zlikwidowany? Takie sytuacje zdarzają się częściej niż mogłoby się wydawać w praktyce upadłości konsumenckiej.
Tak, ale by zrobić to skutecznie, potrzebna jest podstawa w przepisach prawa. Taką podstawą jest sytuacja, gdy określony składnik mienia nie należy w rzeczywistości do majątku upadłego. Przykładowo do spisu inwentarza wprowadzono konsolę do gry, którą znajomy pożyczył upadłemu jedynie do przetestowania i która znajdowała się w mieszkaniu upadłego w trakcie wizyty syndyka.
Więcej o tym kim jest syndyk i jaką ma rolę przeczytają Państwo w publikacji Syndyk – kim jest, jakie ma uprawnienia i co może zająć w 2026 roku?
Wnioskować o wyłączenie nie może upadły, a osoba, do której w rzeczywistości należy rzecz omyłkowo jedynie zaliczona do masy upadłości. W tym celu konieczne jest złożenie przez właściciela wniosku do sędziego-komisarza o wyłączenie z masy upadłości, a gdy ten zostanie oddalony – pozwu do sądu upadłościowego.
Podsumowując, czy upadłość konsumencka oznacza utratę całego majątku? Co do zasady dochodzi do likwidacji majątku, jednak przepisy przewidują liczne wyjątki chroniące podstawowe potrzeby życiowe dłużnika. Mam nadzieję, że po lekturze tego wpisu wiesz już, z jakimi konsekwencjami dla Twojego majątku będzie wiązać się ogłoszenie upadłości konsumenckiej.
Jeżeli jednak dalej masz wątpliwości – w szczególności dotyczące tego, co zabiera syndyk w upadłości konsumenckiej – zapraszamy do kontaktu z Kancelarią KSAB, chętnie je rozwiejemy.
1Sprawdź także przepisy ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 794 ze zm.) – art. 63 PU, art. 70-74 PU, art. 491(2) PU, art. 829 – 833 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.).
2Przy czym syndyk może włączyć do masy upadłości i zlikwidować wymienione przedmioty, gdy przedstawiają wartość znacznie przekracza przeciętną wartość nowych przedmiotów danego rodzaju. Więc krzesła z popularnej sieciówki nie zostaną zajęte i sprzedane, ale taki los może spotkać przykładowo krzesła stylizowane, rzeźbione albo skórzane.
3Taką możliwość przewidział jednak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 30 maja 1996 r., sygn akt: III CZP 56/96.